Jejak Kata :
BARAKATAK (2) BUKU (1) CARPON (36) CATATAN (1) CERPEN (65) CERPEN ANAK (4) DIARI (2) DONGENG (8) DONGENG SUNDA (5) FIKMIN (4) info (3) KOLOM (2) MENGIRIM NASKAH (1) NOVEL (2) PUISI (14) RESENSI (1) tps (1)

Carpon Tribun Jabar: KUWU HURMAT

Written By Mang Yus on Senin, 30 Mei 2016 | 15.21

Tribun Jabar, 24-26 Mei 2016

Bumi Kuwu Hurmat perenahna di tengah lembur. Kasebut panglegana jeung pangagréngna. Lega da puguh salain buruan, apan katukangna mah numbu jeung kebon gaduh anjeunna kénéh. Agréng da puguh hiji-hijina imah anu ditémbok parat nepi ka suhunan. Wangunanna mah masih duduk jandéla, prah waé imah anu beunghar di lembur taun genep puluhan. Térasna diwates ku témbok ombak banyu sajangkung cangkéng. Basa kuring kakara bus ka SD, umur tujuh taunan, témbok ombak banyu téh sok dipaké sosorodotan. Harita mah acan disarebut Kuwu Hurmat. Pa Kuwu wé saréréa ogé nyebutna. Nelah Kuwu Hurmat mah kadieunakeun saatos henteu jeneng deui kuwu.
Bumi Kuwu Hurmat mah pangkawentarna di antara kuring sabatur-batur. Apan buruanana panglegana téa. Atuh puguh wé keur ulin barudak mah panglaluasana. Eukeur mah deui, sainget kuring, can kungsi barudak digeunggeureuhkeun, komo deui dibuburak, lamun arulin téh. Ucing sumput, ngadu panggal, méngbal, pris-prisan, asa samemena.
Ema Kuwu, geureuha Kuwu Hurmat, siga anu resep deui kaimpungan ku barudak téh. Sakapeung mah ngahaja sok nyadiakeun kukuluban keur barudak anu arulin. Kulub jagong, hui, sampeu, cau, pada marebutkeun lamun barudak digentraan sina reureuh heula téh.
“Hengkop tah, rareureuh heula,” saurna bari nyimpen sabaskom kukuluban di balé-balé. “Engke ari ngabungbang mah urang nyieun rangesing jeung gulakatingker.”
Duka bageurna Kuwu Hurmat miwah Ema Kuwu ka barudak téh pedah sono ka palaputrana. Tilu urang putra Kuwu Hurmat téh. Ceu Ibah, Kang Agung, sareng Asép Rijaldi. Asép Rijaldi mah sahandapeun kuring dua taun. Ari Kang Agung saluhureun kuring sataun. Tiluanana sarakola di Jakarta. Saurna ngiring sareng Juragan Suharta, rai Kuwu Hurmat anu damel di Jakarta.
Tangtu waé kuring henteu apal kunaon palaputra Kuwu Hurmat téh ngalumbara ti leuleutik. Ngan cenah, basa kuring acan asup sakola, Asép Rijaldi mah geus sakola TK. Sanggeus kuring rumaja, katerangan tambahan téh, cenah palaputra Kuwu Hurmat sarakola di Jakarta téh itung-itung ngaréncangan sareng ngabubungah Juragan Suharta anu moal tiasa gaduh putra. Kunaon Juragan Suharta moal tiasa gaduh putra? Tangtu waé kuring henteu apal jeung henteu tetelepék hayang apal.
Lamun kuring sabatur-batur keur arulin di buruan kaparengan Juragan Suharta sumping, sok rada regag-regog. Keur mah mobilna diparkir asa nengah teuing ka pakalangan ulin, ongkoh deui Juragan Suharta mah tara seuri tara nakon ka barudak téh. Palaputra Kuwu Hurmat ogé saukur seuri digentraan atawa diajakan ucing-ucingan téh. Terusna mah naringalikeun wé ti jero bumi. Atawa ngadon taruang di balé-balé bari ningali kuring sabatur-batur anu keur arulin. Lamun geus kitu mah tara lila arulin téh. Sok terus wé bubar. Kuring henteu apal, naha babaturan ogé sarua jeung kuring sok teu ngareunah rarasaan, matakna sok terus balubar téh; atawa ngan rarasaan kuring wungkul.
**

Buruan bumi Kuwu Hurmat mah enya ogé lega henteu dipager. Ngan wates buruan anu katuhu dipager ku tangkal baluntas, da puguh kahandapna apan gawir. Ari buruan payunna mah ngeblang wé dugi ka jalan. Tong boro jelema, sasatoan ogé apan lar-sup. Enya ogé kitu, ari jelama mah tara sagawayah asup ka buruan da aya jalan anu legana ogé aya tilu méterna. Ngan hayam jeung embé anu sok ngajlengan solokan terus asup ka buruan mah.
Sok seueur waé tamu ka Kuwu Hurmat mah. Sanés tamu penting ti kacamatan atanapi ti kabupatén, da anu kitu mah apan diangkenna ogé sok di kantor désa waé. Ieu mah tamu salembur atawa ti lembur séjén. Ma Onih tukang entéh, Mang Karim tukang suluh, Ceu Inah tukang gula kawung, Abah Arinta tukang daun kawung, bisa disebutkeun matuh namuna téh. Anu disebutan bieu téh kabéhanana ogé urang kampung séjén. Komo deui tatangga sakampung atuh. Mama sareng Emih ogé teu sirikna unggal malem minggu sok ngadon ngalobrol di balé-balé. Sakapeung lamun kaparengan aya acara wayang golek disiarkeun RRI mah apan sok ngéndong sagala.
Da puguh buruan téh lega, enya ogé Abah Darsa, pangebonna Kuwu Hurmat, pepelakan sayuran, tara ieuh ngaganggu pakalangan ulin barudak. Atuh sayuran saukur dipager ngarah henteu diacak hayam. Ari aya embé mah apan sok dibuburak lamun keur pepelakan mah.
Tapi sanggeus asup ka SMP mah kuring langka ulin deui di buruan bumi Kuwu Hurmat. Balik sakola téh sok terus nuturkeun Mama anu biasana nuju di balong. Balong Mama mah di landeuh, caket walungan, aya sababaraha hiji. Mama sok mijahkeun lélé. Nanahaon-na sok diwadahan kana buleng, diiderkeun ku sababaraha urang. Sok resep lamun geus ningali Mang Atang ngitung lauk kana buleng, da puguh ngitungna ogé dihaleuangkeun. Resep ogé lamun mantuan Mama nyairan lélé badag iangkeuneun ka pasar. Mama mah henteu saukur resep kituna téh. Mijahkeun jeung ngagedékeun lélé téh geus jadi pangupajiwa. Apan pokna ka kuring kieu: “Kudu nyaah ka lélé téh. Apan manéh bisa sakola téh saréatna mah dibéayaan ku lélé.”
**

Tamat SMP kuring sakola ka SPG di kota kabupatén. Lantaran jauh kuring indekos di deukeut sakola. Sabulan sakali sok balik mawa bekel. Balik téh poé saptu sabubarna sakola. Harita kuring apal yéh Ema Kuwu sababaraha kali teu damang. Teu cekap dicandak ka Pa Mantri Yusuf cenah. Terusna mah titirah di Jakarta. Pa Kuwu Hurmat ogé tangtu waé ngiring. Ti harita bumina téh sering kosong. Éta ogé sok dilongokan, sakapeung mah diéndongan, ku Abah Darsa.
Basa kuring lulus SPG, terus ngajar di SDN Ciwening, Ema Kuwu ngantunkeun. Asana mah ti harita ogé mimiti nelah Kuwu Hurmat téh. Enya apan Pa Kuwu téh tos digentos ku anu sanés. Henteu kantos garwaan deui. Ka kuring mah kungsi betus, saurna asa haroréam ngabaru deui. Ema Kuwu téh ngalangkang waé. Enya apan mun ningali yuswa mah Pa Kuwu Hurmat téh nembé 50 taun. Sadidintenna téh kitu wé beberesih di kebon sareng balong anu aya di pengkeren bumina téa. Atanapi ngalanglang ka kebon sareng sawahna di tempat séjén. Sakapeung lamun keur salsé kuring sok rajeun ngaréncangan, ngajak ngobrol naon waé. Sasasih sakali mah Pa Kuwu Hurmat sok dipapagkeun ku urang Jakarta.
Da puguh ngajar téh di SD lembur, kuring mah henteu incah deui. Kurenan, bebetah ngadegkeun imah ogé apan henteu tebih ti Mama sareng Emih. Salain ngajar téh ngabantuan Mama mijahkeun lélé henteu ditinggalkeun. Malah terusna mah boga akuan sorangan. Dugi ka hiji waktu Mama pokna kieu: “Tuluykeun wé usaha Mama téh. Mama mah baheula pak-pik-pek téh saukur hariwang ilaing henteu bisa sakola. Ari keur sapopoé Mama jeung Emih mah ku sawah jeung kebon ogé cukup.”
Duka Mama nyarios kitu téh pedah ningali kuring siga anu ripuh. Padahal budak kuring apan kakara hiji. Unggal bulan meunang béas bagian, enya ogé béar jeung sakapeung bau hapeuk. Jadi guru jaman harita, enya ogé geus diangkat dibisluitan, pangasilan téh henteu cukup keur sabulaneun.
**

Duka ceuk buku téh meureun enya, réa ngonsumsi lalaukan bakal ningkatkeun kacerdasan. Boga budak téh kaasup calakan. Ari kituna unggal poé daharna tara katinggaleun luak-lauk balong. Ari pék apan budakna ogé resepeun. Ti SD nepi ka SMA téh si Ajib mah asup réngking waé. Padahal ngapalkeunna mah asa sahayuna. Enya éta ogé ari ngakutan buku mah anu cenah meunang nginjeum ti perpustakaan. Bus ka ITB, asa henteu hararésé jeung mayar mahal da dibantuan ku béasiswa. Kaluar ti ITB, bus jadi PNS di Pemda. Asa resep ngajeueungna. Padahal prah wé jeung batur, miluan tés, korsi limaaneun téh diparebutkeun ku saratus réwu urang leuwih.
Harita mimiti apal sawah sareng kebon Pa Kuwu Hurmat diicalan. Cenah aya putrana anu hoyong janten itu janten ieu, teras incuna ngiring tés PNS, kedah aya paleuleueurna. Apan ayeuna téh kasebut jaman jayana pagawé negri. Henteu siga baheula jaman kuring ngora, jadi PNS téh asal daék asal téga pangasilan kurang jeung dahar béas béar bari sakapeung hapeuk. Ayeuna mah jaman geus robah. PNS téh pangasilanna terus ningkat. Sahandap-handapna pangkat PNS rarasaan téh asa leuwih reugreug batan pagawé swasta.
Matak jadi PNS téh parebut enya-enya. Éta ogé dirancang sangkan milih PNS téh kudu beresih tina sagala kapentingan. Tapi dina derna mah geuning malah beuki wowotan. Cenah, guru hayang jadi kepala sakola kudu nyiapkeun ari dalapan puluh juta rupiah mah. Hayang bus jadi pulisi siapkeun wé ari saratus juta rupiah mah. Hayang jadi PNS di dinas ieu di dinas itu, siapkeun wé saratus jutaan mah jeung ungkas-ongkos.  
Pa Kuwu Hurmat anu mimiti ngadongéng téh. Apan enya anjeunna mah séép kebon di ditu sawah di dieu téh pikeun nyubadanan kahoyong putra sareng incuna téa janten ieu janten itu atawa lebet PNS di dinas ieu di dinas itu. Atuh terusna mah geuning tatangga salembur gé lain saurang dua urang anu milu parebut jadi PNS téh. Kajeun kebon atawa imah dikalurkeun asal bisa sup heula jadi PNS. Apan ceuk Pa Ahdi mah itunganana kieu: “Keun waé sawah ngagelenceng gé. Geus jadi mah PNS, asupkeun deui wé susuratanana ka bank, beulikeun deui sawah. Apan pakaya balik deui, gajih meunang kénéh, atuh pangsiun bakal meunang mun urang geus kolot.”
Ari palaputra Kuwu Hurmat, ningalikeun hasil tina usahana jaranten PNS sareng pejabat téh henteu mésér deui sawah atanapi kebon. Bumina diréhab, buruanna didamel taman, kebon anu numbu sareng buruan pengker didamelkeun balong-balong pemancingan sareng saung-saung. Henteu pati engeuh kumaha pikaresepenna balong-balong pemancingan téh, kumaha adu-manisna kekembangan jeung babalongan di taman, da apan ayeuna mah sakuriling bumi numbu dugi ka kebon téh dipager témbok anu jangkungna ogé dua satengah méter.
Dinten Juma’ah dugi ka Minggu bumi téh ramé waé. Putra sareng incu Pa Kuwu Hurmat nyarandak koléhana. Mobil-mobil aralus, cenah ceuk  Ajib mah moal aya anu harga dihandap dua ratus jutaan, arabus ka buruan anu ayeuna mah dipager jangkung. Sok dugi ka wengi anu curak-curak téh kakupingna. Api unggunna sakapeung katingali silalatuna, karaokéan campur anu seuseurian, sok kadangu kénéh nepi ka tengah peuting.
Pa Kuwu Hurmat duka sok ngiring atanapi tara upami aya anu curak-curak téh. Da ayeuna mah tara katingali ngalangeu di buruan téa. Ti payun mah masih sok aya jurunganana ka Mama atawa ka tatangga anu séjén, dihaturanan ku Pa Kuwu Hurmat cenah hoyong ngobrol. Duka kirang séhat, da apan ayeuna mah sering kawartoskeun Pa Kuwu Hurmat téh dirawat di rumah sakit.
**

Ari Mama, dina yuswa tujuh puluh lima taun téh jagjag kénéh. Emih ogé alhamdulillan, masih kiat jalan-kaki ngurilingan lembur. Ari kituna, Mama sareng Emih mah saminggu tilu kali téh tara kalangkung jalan-kaki.
“Spor téh penting,” saur Mama. “Tapi ogé henteu éléh penting, entong éléh ku kapusing hirup. Da saréréa gé ari kapusing hirup mah aya. Tapi aya anu bisa meruhkeunana aya anu sok jadi gering pikir.” Éta téh sasauranana waktu kuring loba ngangluh da réa kakurang, baheula basa jaman PNS dibagi béas béar jeung hapeuk téa.
Hiji waktu ka bumi Mama aya Mang Sudiat, rai Mama anu bungsu. Mang Sudiat mah saumur jeung kuring. Mimitina mah enya namu biasa sareng istri katut dua budakna kelas 3 jeung 6 SD. Tapi tungtungna mah Mang Sudiat ngangluh, malah bari nangis sagala. Cenah, Mang Sudiat téh nembé di-PHK. Ari nangisna, cenah inget barudak lalembut kénéh, bumi cicilaneun kénéh, jeung réa deui.
“Tong réa kasieun hirup mah,” saur Mama harita. “Sapanjang masih aya erongan anu kudu dicabak, Alloh SWT baris ngajalanan hirup urang. Anu kudu sieun mah lamun geus teu aya erongan naon anu kudu dicabak, lamun pacabakan dipaksakeun padahal henteu sapagodos jeung lelembutan.”
Kuring harita disaur ku Mama. Mang Sudiat terusna mah diajar mijahkeun lélé. Gaduh balong akuan nyalira. Malah Mang Sudiat mah nguriling ka kota masarkeun ku nyalira. Lumayan ogé harga lélé bisa rada undak ari langsung ka rumah makan mah.
Ngahaja ngadongéngkeun sikep Mama saperti kitu téh. Maksudna mah sangkan népa ka kuring. Kuring ogé pengkuh saperti Mama. Ari pasalna, kuring ngadangu béja si Ajib mundur tina pagawéanana. Asa henteu percaya. Tapi batur réa anu ngadongéngkeun, da cenah aya dina koran sagala. Si Ajib téh protés, kudu aya keterbukaan dana proyék ka masarakat. Salila ieu dana proyek téh dipotongan nepi ka 40%-an, kamana deui léokna lamun lain dibagi-bagi mah keur para pejabat. Si Ajib téh cenah nolak kabiasaan siga kitu.
Hiji poé budak téh nguruncul jeung anak-pamajikanana. Ngadongéng wé eureun tina pagawéanana, saperti ngadongéng kamari tas lalajo film di bioskop.
”Janten PNS mah, Bah, langkung raos pangkat panghandapna,” pokna téh teu kireum-kireum. “Ti tengah ka luhur mah kedah kiat lelembutan.”
“Terus rék diparaban naon atuh budak jeung pamajikan?” pok téh rada teugeug bakat ku keuheul jeung handeueul.
“Tuangna mah angger wé sangu,” cenah bari ngahéhé seuri. “Anu kaerong ku abdi, hoyong ngembangkeun bisnis Abah waé,  nyaéta mijahkeun sareng ngagedékeun lélé. Ayeuna mah kawijakan pamaréntah langkung pro ka PNS, Bah. Swasta anu katalangsarana. Ari swasta anu gaduh modal, ah da gaduh modal ieuh. Anu karunya mah swasta anu usaha koréh-koréh cok. Inflasi ngagancangan, tapi pangasilan seuseut. Anu katingali katalangsara pisan meureun sakali-kalieun aya bantuan BLT atanapi kartu séhat. Tapi salain ti éta pikarunyaeun pisan da dunia usaha tiktik-brek.”
Kuring nangkeup incu anu kakara tilu taun pageuh pisan. Enya meureun si Ajib téh calakan leuwih ti anu dibayangkeun ku kuring. Da réa anu didongéngkeunna ka kuring henteu pati kaharti jeung asana téh pamohalan.
“Abdi mah ningali tanaga anu rongkah tina mekarkeun mijahkeun lélé katut ngagedékeunana,” pokna deui.
**

Hiji waktu ka bumi Kuwu Hurmat aya mobil lebet. Soréna aya jurungan, cenah Pa Kuwu Hurmat hayang pendak jeung kuring katut si Ajib. Mimitina mah kuring teu ngarti, naha si Ajib bet milu kaangkir. Basa tos pahareup-hareup, Pa Kuwu Hurmat mani nyidik-nyidik ka Ajib.
“Ieu budak anu mundur ti pagawéanana téh?” saurna.
Ajib balaham-béléhém. Kuring ngaenyakeun bari dina haté mah teu ngarti, geuning Pa Kuwu Hurmat uninga?
“Kadieu, Cu, Mama mani hayang nangkeup ti kamari kénéh,” saurna deui.
Ajib nyampeurkeun sanggeus ku kuring diunggeukan. Budak téh ditangkeup, diusapan tonggongna, didoa’an sirahna.
“Bener hidep, Cu, hirup mah tong loba kasieun. Loba kasieun anu matak kaduhung mah,” saurna deui bari carinakdak. “Didoakeun ku Mama, cing jadi jalma anu mangpaat.”
Kuring ukur hareugeueun. Teu pati ngarti naon anu kajadian. **


29 April / 6 Mei 2016    

Carpon Mangle: NUR MUHAMMAD

Written By Mang Yus on Jumat, 20 Mei 2016 | 17.53

Carpon Yus R. Ismail

Mangle no. 2576, 5-11 Mei 2016
Réngsé solat asar, ngadua saperluna, Tardi terus ngalangeu di buruan tajug. Tajug leutik sisi sawah. Buruanana lalening. Tadi saméméh lohor, Abah Sudira apan sasapu jeung lilingih. Kembang bakung diteukteukan dangdaunan anu gararingna. Buah aromanis ditigasan dahan anu harandapna. Caraang ayeuna mah. Plung-plong pamandangan ka sawah anu upluk-aplak jeung pakebonan anu manjang tonggoheun sawah. Tapi kamana Abah Sudira bet acan témbong. Boa sarua waé jeung anu séjén, katungkulkeun teuing ku panén?
Enya di pasawahan téh reuteum ku anu paranén. Kolot-budak, awéwé-lalaki, siga anu paheula-heula ngarit jeung ngagebot. Di sakuriling maranéhna, karung eusi gabah ngajajar nungguan dikilo jeung diangkut kana treuk. Kituna téh siga anu henteu aya eureunna. Peuting ogé geuning mani ramé di sawah téh. Ténda-ténda diadegkeun, pakakas pusuk-pasak sabangsaning kompor, katél, panci, dibarekel. Lamun bisa mah meureun ulah sararé maranéhna téh. Siga anu paudag-udag, pagancang-gancang. Ambuing, haliah dunya, haliah dunya.
Tardi ngagebeg basa karérét di gigireunana aya anu ngajanteng. Abah sudira, geus bararesih, disarung, dikopéah, baju koko. Seungit minyak japaron meleber. Tayohna beberesihna di pancuran anu di tukangeun tajug.
“Atos solatna, Pa?” ceuk Abah Sudira.
“Muhun, ti payun tadi teh. Diantos atuh da teu aya waé.” Tardi némbalan siga anu ngananaha.
“Nyaéta Abah téh kabagéan derep di anu rada anggang. Matak tadi téh miwarang Bapa, upami tos waktosna mah adan waé.” Abah Sudira siga anu ngangluh. “Abah solat heula atuh.”
Tardi unggeuk bari seuri.
“Hanjakal nya urang henteu berjamaah,” gerendeng Abah Sudira saméméh bus ka tajug.
Saditinggal Abah Sudira, Tardi nyerangkeun deui anu keur darerep. Cenah, loba anu datang ti jauhna. Maranéhna datang rombongan. Barudak lembut ogé aya anu dibarawa. Beurang peuting ngarit jeung ngagebot, sawaréh nompo jarami anu geus dipiceun. Dileukeunan deui digebot, ngumpulkan gabah sésa. Beurang-peuting kituna téh. Siga anu bakal terus hirup. Bari poho ka anu méré hirup. Geuning, ratusan urang anu derep di sawah téh, komo ditambah ku anu ngangon meri jeung anu dagang mah, tapi ngan Abah Sudira sorangan anu masih ka tajug unggal waktuna solat mah. Ambuing, haliah dunya, haliah dunya.
Teu kanyahoan, Abah Sudira geus ngajanteng deui di gigireun Tardi.
“Abah mah ieu téh badé nuluykeun deui hanca,” ceuk Abah Sudira. “Ari Bapa naha geuning henteu sapertos biasa?”
“Nyaéta rada hoyong heula  ngalayung pami lauk mah, Bah,” témbal Tardi bari seuri. “Tapi sakedap deui gé neraskeun deui hanca jikir.”
“Mokaha Bapa mah masih kenéh tiasa ibadah sapertos kitu. Abah mah da geus sakieu kakolotan ogé masih siga anu diudag-udag kabutuh. Malum, pangabisa Abah mah saukur buburuh tani. Leuwihna tina wajib téh saukur tiasa tahajud, lamun siangna henteu capé teuing kitu ogé.”
Tardi unggeuk jeung imut basa Abah Sudira amitan. Ambuing, karunya teuing. Ibadah téh ukur saelol. Kumaha bisana nur muhammad nyaangan kana haté lamun ibadah padu waé mah. Saperti si Iroh. Enya, Iroh téh pamajikan Tardi. Apan ari solat téh saukur acong-acongan, da salawasna siga anu rusuh.
**
Geus tilu poé Tardi milu ngadon ibadah di tajug sisi sawah. Maksud téh tajug di landeuheun sawah. Jauh ka sisi jalan mah. Deukeut kénéh ka walungan. Matak jarang anu ngadon solat di dinya. Ceuk Abah Sudira anu sapopoéna ngurus éta tajug, baheula diadegkeun tajug téh ku Haji Sobana maksudna keur anu karuli di sawah. Baheula mah unggal anu karuli di sawah Haji Sobana, unggal lohor jeung asar téh sok ka tarajug heula. Ayeuna mah apan Haji Sobanana ogé tos ngantunkeun. Jadi anu karuli téh mimiti marurengked ka tajug. Tungtungna saukur Abah Sudira sorangan.
“Mangga badé ngiring ibadah mah, henteu kedah nyungkeun idin-idin sagala, da ieu mah bumi Gusti, kanggo urang sadayana,” ceuk Abah Sudira basa Tardi bébéja rék mondok moék ngadon ngaji diri ku jikir neneda asih Gusti. “Di dieu mah geura, insyaallah tiis tingtrim.”
Enya Tardi gé geus ngarasakeun jempling peutingna. Tapi haté téh asa can daék manteng. Asa henteu husu waé. Pipikiran téh sakapeung ngalayang ka si Iroh. Nyaan, henteu bohong, pamajikan jeung barudak téh godaan keur anu ngudag élmu ahérat mah. Meureun éta ogé anu ngahalangan nur muhammad lungsur nyaangan diri. Satitik wé cahaya téh ragrag kana manah, saalam dunya bakal murub-mubyar. Beu! Iroh, Iroh, manéh anu henteu ngarti urusan ahérat mah. Manéh anu geus ngalalaworakeun mah.
Enya, batur keur husu tahajud pukul tilu subuh, si Iroh mah ngadon saksak-siksik, nyieun adonan bala-bala, géhu, pisang. Saleuheung lamun henteu ngaganggu. Apan pokna téh, “Kang, enggeus atuh tahajud téh tong dilila-lila. Anggur bantuan ngagoréng.”
“Na ari manéh, engké deui atuh ngagoreng mah. Dagoan subuh heula,” témbal Tardi rada nyureng.
“Engké mah moal kaburu atuh. Apan bada subuh téh kudu geus nagog di gigireun tukang surabi. Tah atuh pangbalikeun! Kami apan can angeus saksak-siksik.”
“Barina ogé ngungudag teuing haliah dunya, da moal dibawa paéh. Urusan ahérat anu penting mah. Urang kudu ningkatkeun ibadah, neneda asih Gusti sangkan nur muhammad nyaangan batin urang. Manéh apal naon ari nur muhammad?”
“Paribasa, narnar-nurnur bari pagawéan ngajejentul teu ngahasilkeun. Cumah ibadah gé ari nyiksa batur mah!”
“Dasar, manéh mah belegug! Haliah dunya wé anu diuruskeun téh. Iyeuh, kula mah geus umajak, kumaha manéh rék nurut henteuna mah. Kula mah sakadar nerangkeun sakali deui, nur muhammad téh cahaya anu jadi asal sagala mahluk Gusti. Keur dijurukeun urang téh dibarengan ku nur muhammad, atuh balik ogé kudu dicahayaan ku nur muhammad. Urusan dunya mah leutik pisan. Lamun diri urang geus kaancikan nur muhammad, sakahayang urang kacumponan. Hayang naon-hayang naon moal hésé. Tapi anu geus kaancikan nur muhammad mah kétang moal samar polah tipoporosé ngudag haliah dunya, siga manéh!”
“Akang anu belegug mah. Si Itok ampir unggal poé méwék. Éra cenah ditatagih waé ku guru, mayar keur ujian téa dua ratus lima puluh rébu.”
“Naha mayar naon deui, apan sakola SD Negeri mah haratis. Kakara kamari mayar keur ngecét pager, ngaréhab toilét, ayeuna keur ujian?”
“Nyao teuing, tanyakeun wé ka sakola. Da cenah ujian téh kudu mayar itu mayar ieu, dana BOS mah henteu cukup.”
“Dasar jelema, boga kawasa saeutik ogé dimangpaatkeun keur urusan dunya. Bari poho ka ahérat gé éta téh kababawa.”
“Barina ogé, mayar ngecét pager kami anu cakah-cikih, mayar ngaréhab sakola kami anu udar-ider, ayeuna keur mayar ujian kami ogé anu tisusut-tidungdung. Akang mah saukur protés bari cicing! Cing atuh aya gadag saeutik mah!”
“Ari manéh Iroh, ngomong téh abong létah teu tulangan! Kula téh keur ngusahakeun urusan ahérat ieu téh. Nur muhammad anu ku urang kudu diudag téh. Kula kahibaran cahayana mah, manéh gé bakal kababawa!”
“Baku...! Baku...! Baku...!”
Lamun geus kitu mah balem Iroh téh. Waktuna solat subuh, saukur acong-acongan si Iroh mah. Lekum-lekum, gesat-gesut dangdan, rigidig mawa goréngan. Nagog wé di gigireun Ma Enong, tukang surabi di sisi jalan. Teu béak nagog, laju ngider nepi ka béakna. Balik ka imah kira-kira pukul dalapanan. Harita Tardi tas wudu rék solat duha.
“Gancang solat duhana, Kang. Bantuan kami urang mipit kangkung di sawah landeuh. Lumayan urang maro di sawah Mang Samin. Keun kami anu ngajualna ka bandar mah,” ceuk Iroh.
Atuh der paséa deui. Tardi nepi ka gogodeg. “Teu ngarti boga pamajikan téh, haliah dunya wé anu diurus téh!” pokna teugeug.
Anu rada parna mah paséa tilu poé katukang. Budak anu kadua, anu kakara opat taun, si Iyam, gering panas mani nyebrét.
“Bawa ka dokter atuh, Kang, karunya,” ceuk Iroh.
“Komprés wé heula. Ulah sagala hayang anu mayar,” témbal Tardi. “Barina ogé kami keur ngahanca jikir tinggal sababaraha rébu deui, lebar nepi ka ébat mah.”
“Dikomprés mah geus ti dua poé katukang! Kang, jikir mah bisa bari naon waé. Gecruk macul bari nyebut lailahaillallah, gecruk deui bari nyebut subhanallah, gecruk deui bari nyebut hasbunallah wa nimal wakil, gecruk deui bari nyebut nimal maula wa niman nasirl.”
“Dasar, lieur boga pamajikan téh!”
“Akang anu lieur mah! Unggal poé euweuh gadag! Nempo pamajikan tisusut-tidungdung téh kalem-kalem waé. Saleuheung henteu ngariweuhkeun, da ngéjo mah kudu nginum mah kudu.”
“Ati-ati, Iroh ngomong téh! Kawalat siah!  
“Akang anu kawalat! Budak gering cicing waé!”
“Cicing kumaha, sidik kula téh keur mereketkeun diri, neneda asih Gusti, sangkan nur muhammad nyaangan manah. Apan lamun kula kalungsuran rohmat Gusti mah, manéh ogé kababawa.”
“Gandéng!”
Tas paséa harita Tardi ngagejlig téh. Asruk-asrukan saukur dibekelan béas sababaraha canggeum. Nya nepi ka tajug sisi sawah. Tajug anu unggal poé diurus ku Abah Sudira.
**
Tengah peuting jemplang-jempling. Tardi husu jikir. Tapi pipikiranana mah angger henteu bisa manteng. Kasubuhnakeun mah komo bari les-lesan kasaréan. Mani ngarénjag basa manéhna ngarasakeun aya anu anéh. Dipeureumkeun ogé angger katingali anu anéh téh. Aya cahaya nutug ti langit. Cahaya hurung mancur anu anéhna henteu matak sérab. Tapi lain di jero tajug cahaya téh. Gentak Tardi kalur tajug. Enya wé, di luar langit mani hibar. Cahaya téh nutug ka hiji tempat.
“Gusti, ieu panginten nur muhammad anu ku abdi dianti-anti téh,” gerentes Tardi. “Aya ku genah saukur ningalina, tingtrim kana ati. Gusti, tuduhkeun abdi ka saha cahaya téh lungsurna, abdi seja guguru mulut élmuna.”
Tardi gesat-gesut bébérés. Kencling indit muru cahaya anu hurung mancur ti langit nutug ka hiji tempat. Angin ngahiliwir marengan anu lumampah, seger puguh tatangkalan geus waktuna ngaluarkeun oksigén. Sangeus asruk-asrukan bari henteu karasa capé da haté kumejot hayang geura nepi ka tempat cahaya nutug, Tardi ngajenghok barang ningali hiji imah anu murub-mubyar cahayaan. Puguh éta téh imahna. Imah anu ditinggalkeunana tilu poé katukang.
Cahaya ti langit téh rada kasawur da puguh di imah téh lampu néon mani marakbak. Kang Sobri, Jang Maman, Pa Nano, tatanggana, keur masangkeun lampu néon di tengah imah jeung di hareup. Tardi gancang muru imahna.
Kang Sobri, Jang Maman, Pa Nano, ngadon ngajanteng barang ningali Tardi.
“Aya naon, Kang?” ceuk Tardi.
Anu tiluan henteu némbalan. Tardi sorangan kaburu nyurungkeun panto. Di tengah imah, aya anu ngajepat diruruban samping. Iroh jeung Itok ngagukguk ceurik di gigireunana, diarupahan ku tatanggana. **

Cilembu, 25 Maret 2016    

Cerpen Kedaulatan Rakyat: KISAH CINTA BIASA

Written By Mang Yus on Selasa, 10 Mei 2016 | 10.39

Cerpen Yus R. Ismail

Kedaulatan Rakyat, 8 Mei 2016

Pagi. Kopi panas. Roti bakar. Koran pagi. Betapa enaknya. Saat orang-orang pergi bekerja. Terburu-buru mengejar waktu. Saya bisa berleha-leha sambil membaca koran.
Kebakaran terjadi di rumah sakit, kemarin waktu awan hitam menghias langit. Semua pasien selamat, kecuali nasib seorang mayat, melarikan diri dengan melompat, tepat pukul empat.”
Saya tertawa. Wartawan ada-ada saja. Masa mayat bisa melompat? Saya melipat koran, melemparkannya ke atas meja.
Di depan rumah ada yang mengendap setengah badan. Siapa? Mau apa? Saya perhatikan pakaian dan badannya, cocok dengan tanda yang di koran. “Si mayat yang kabur memakai celana mode lama, kaos polos, kepala diikat, serba putih,” tulis koran di halaman depan.
Hai...! Kamu mayat yang melompat dari kamar mayat tepat pukul empat, ya?” teriak saya sambil berdiri.
Sosok yang mengendap-endap itu terkejut. Dia melarikan diri. Saya mengejarnya. Di sebuah lapangan saya menubruk mayat yang melarikan diri itu. Kami berguling-guling. Waktu saya berdiri, melihat kepadanya yang juga mau berdiri, saya terkejut. Ternyata dia... badan saya yang kabur waktu saya tidur.
“Eh, ternyata... kamu?!” kata saya tidak jelas antara bertanya dan berseru.
Dia memandang saya tajam. Lalu meludah. Saya terkejut.
“Kenapa sih kamu? Kamu marah sama saya?”
Dia memandang sinis. Katanya dengan kata-kata kasar: “Ya, aku marah, goblok! Pantas kalau aku marah! Mau ngamuk! Atau membunuhmu sekalian aku pantas!”
Saya tentu tidak terima dicaci-maki seperti itu.
“Kamu yang sebenarnya brengsek! Kamu kabur waktu saya tidur! Itu kelakuan tidak terpuji, goblok! Tidak ada peraturannya, ketentuannya, yang mendukung perilaku seperti itu! Biasanya harus sakit dulu, atau kecelakaan, atau sekalian gagal jantung, biar cepat mati! Baru kamu merdeka! Boleh pergi ke mana pun! Tidak waktu saya tidur, sedang mimpi yang indah-indah, kamu kabur! Menantang takdir itu namanya! Dosa kelakuanmu itu!” teriak saya.
“Tidak masalah, dosa juga sudah biasa! Dosa oleh kelakuanmu! Lihat nih sekujur tubuh ini!” Dia membuka bajunya yang serba putih. Saya terkejut. Seluruh badannya hitam legam, seperti aspal. Hanya rambut dan giginya yang putih. “Lihat nih kening ini, hitam begini, karena dipakai mikir yang tidak-tidak! Kaki ini hitam begini karena melangkah ke tempat sesat! Tangan ini hitam begini karena dipakai memegang yang tidak semestinya dipegang! Mata ini hitam begini karena dipakai melihat yang tidak semestinya dilihat!”
Nafas saya mulai tersengal mendengar kata-katanya yang terus memojokkan.
Otak saya sudah terlalu mumet untuk berpikir. Saya tubruk saja dia. Kami bergulingan. Selanjutnya saling memukul saling menendang saling membanting saling menyiku saling memiting. Keringat membanjir. Bercampur darah. Luka-luka terasa perih. Di mana-mana. Tapi yang paling perih adanya di dalam. Di dalam hati.
**
Sejak itu saya tidak pernah saling menyapa dengannya. Bertemu di jalan pura-pura tidak melihat. Dia lalu pergi, saya pun pergi. Ingin cepat-cepat jauh darinya. Selanjutnya saya pergi ke mana saja, ke tempat-tempat jauh. Hati ini, hati ini semakin terasa sunyi. Semakin terasa sakit. Sakit entah oleh apa. Inginnya menangis. Menangis entah oleh apa.
Mengobati hati yang sakit inginnya menyepi di tempat-tempat sunyi. Hutan-hutan lebat, puncak-puncak tinggi, gua-gua dalam. Aku semedi di pinggir kali, merenung di gunung-gunung. Selagi menyepi, merasakan air embun merembes di puncak kepala, terbayang lagi dia. Sesal itu muncul, semakin membesar, semakin membesar. Kenapa mesti bersilat lidah, saling menyalahkan, berkelahi saling menyakiti. Kenapa mesti sampai separah itu? Apa yang diucapkannya, sebenarnya betul semua. Hanya bahasa kasarnya mungkin yang tidak saya setujui. Tapi bagaimana menyampaikan ketidaksetujuan yang sudah melumut diperam kelembaban hati bertahun-tahun?
Setelah pengakuan seperti itu semakin kuat, saya berjalan perlahan. Berjalan dengan perasaan yang kosong adanya. Sampai di tempat kami berkelahi perasaan ini semakin tidak menentu. Lama saya termenung. Semakin ingat bagaimana tinju ini menghantam rahangnya, tinjunya menghunjam hidung saya; hati ini semakin sakit. Kenapa mesti sampai terjadi?
Lamunan itu buyar karena di seberang sana, di bawah pohon kersen, ada yang sedang berdiri, juga menatap pelataran tempat perkelahian itu. Berkali-kali kami saling memandang. Hati ini tidak kuat ingin memeluknya. Tapi hujan mendahului langkah kaki ini. Hujan yang besar dengan suara yang riuh. Tidak berpikir lagi, saya berlari menuju tempat berdirinya. Dia pun berlari menuju tempat berdiri saya. Saya dan dia saling merangkul. Erat sekali.
“Sudah waktunya kita ini saling menyelamatkan,” katanya di antara gemuruh hujan. Saya mengangguk. “Bagaimanapun kita ini saling mencintai.” Saya mengangguk lagi. Hujan semakin besar. Bergemuruh.
“Sudah...! Sudah...! Jangan manja!” kata sosok yang lewat di samping kami. “Sebentar lagi waktunya berpisah bagi kalian!”
Saya dan dia saling memandang.
“Siapa?” tanya saya.
“Mungkin Izroil,” jawab dia. “Sang pencabut nyawa itu.”

Saya menangis. Hujan masih deras. Suaranya bergemuruh. ***

Carpon Mangle: KINANTI

Carpon Yus R. Ismail

Mangle no. 2572, 7-13 April 2016

Kuring ngahuleng basa Enci laporan, cenah aya anu nélépon, tilu kali, nanyakeun kuring. Ngaranna Kinanti. Ngakuna sobat kuring jaman keur SMP.
“Ku abdi téh henteu dipasihan nomer Ibu,” ceuk Enci, sekertaris kuring. “Upami ogé anjeunna leres réréncangan caket Ibu, kedahna terang nomer Ibu.”
“Ninggalan nomer hp teu?”
“Henteu. Waktos ku abdi disungkeun, kalah masihan alamat anu rada anéh, Bu. Sareng titip salam kanggo Ibu sakulawargi”
Kampung Neglasari, Desa Leuweung Tiis, Kecamatan Paniisan. Enya alamat anéh da henteu aya nomer, hentau aya ngaran jalan, pikeun urang kota mah. Tapi kuring yakin, ieu téh Kinanti anu salila ieu ditéangan ku kuring.
**

“Sapertosna mah omset samiliar per bulan téh tos mapan, Bu,” ceuk Enci waktu méré laporan penjualan. Kuring imut. Bungah. Henteu gampang hayang nepi kana targét sakitu. Meunang gawé anu ceuk batur mah kamalinaan. Warkoholik apan nyebutna ka kuring téh. Kukurilingan ka daérah-daérah ngaresmikeun cabang usaha, ningkatkeun produksi, mekarkeun waralaba, jeung tangtu waé ngiklankeun hasil produksi.
Tangtu waé ieu téh hiji préstasi. Préstasi pikeun kuring. Dina umur tilu puluh lima taun kuring geus mampuh ngadegkeun usaha anu omsetna samiliar sabulan. Omsét anu ceuk dosén kuring mah geus ngaliwatan titik kahiji. Lamun omsét samiliar sabulan geus katepi, usaha téh bisa mekar ka arah mana waé.
Tangtu waé ieu téh préstasi ogé pikeun kulawarga kuring. Kang Adang, salaki kuring, anu mimitina mah keukeuh yakin salah saurang ti salaki-pamajikan kudu aya anu gawé; dua taun katukang apan eureun tina pagawéanana. Kang Adang ayeuna mah saratus peresén ngabantuan kuring ngokolakeun usaha Dingrén Frozen.
Lain légég saenyana mah maké ngaran ngaharib-harib mancanagara téh. Dingrén téh apan singketan tina puding kerén. Ari Frozen, kecap éta téh keur populér, apan aya filmna sagala. Ayeuna mah Dingrén Frozen jadi kacapangan barudak ngora anu keur santéy di kafe, ibu-ibu arisan, malah mah barudak sakola ogé ari aya acara téh tara kaliwat Dingrén Frozen.
Hasil tina usaha téh tangtu waé kuring sakulawarga bisa ngarasakeun hirup sarwa méwah. Méwah dina hirup sapopoé, hiburan, pendidikan keur Anis jeung Riawan, barudak kuring. Ema anu jadi sumber sumanget kuring moal deui ngalaman hirup susah sangsara balangsak siga jaman kuring keur leutik. Basa Ema gaduh niat ngalaksanakeun ibadah haji, kuring nganganteur bari haté bungah. Waktu Ema mulang ti Mekah apan kuring mapagkeun téh bari ngaharéwos, “Ema, bilih Ema hoyong ka Mekah unggal taun ogé, sapertosna mah abdi tiasa ngabéayaan.”
Ema imut. “Wajib haji mah mung sakali, Bageur. Leuwih ti éta mah malah Ema sieun, sieun aya pikiran jeung rarasaan lain salain ibadah,” saurna.
Kuring ngabéléhém. Kudu diaku, kuring téh masih dengdem kana hirup sangsara. Sainget, ti mimiti Bapa ngantunkeun basa kuring kelas hiji SD, hirup téh asa pikakeueungeun. Ema ngabantu-bantu pagawéan naon waé di imah anu beunghar. Uihna Ema mawa sangu atawa béas. Duit anu dikeupeulkeun ka Ema mah disimpen. Cenah keur nabung mayar kontrakan. Dahar sangu karo uyah téh lain hal anu ahéng. Malah dahar saukur sangu sakeupeul ogé mindeng.
Basa kuring kelas opat SD, Ema mimiti dagang loték jeung goréngan. Modalna ditambutan ku anu boga kontrakan. Kuring mantuan nyeupan lejet, kangkung, engkol, nangka. Réngsé nyeupan dituluykeun kukumbah wadah. Tapi unggal Ema miwarang kuring mawa goréngan ka sakola atawa titipkeuneun ka warung deukeut sakola, kuring tiba gideug.
“Naha kunaon?” saur Ema harita. “Lumayan, salain ngabantuan Ema, apan Euis jadi boga keur jajan”
“Euis isin,” témbal kuring.
Sigana Ema jéngkél harita.
**

Asup ka SMP kuring mimiti wani mawa dagangan ka sakola. Éta ogé lantaran daganganana lain goréngan, tapi ager gula kawung. Puding, kitu kuring mah nyebutna. Kuring sok seuri lamun inget ka mangsa harita. Anéh, dagang goréngan mah bet éra. Rarasaan téh goréngan leuwih handap ajénna batan puding.
Harita kuring mimiti deukeut jeung Kinanti, batur sakelas.
“Wah, surprise! Rasana kerén,” ceuk Kinanti basa ngasaan puding dagangan kuring bari ngacungkeun jempol. “Euis anu ngolah pudingna?”
Isukna kuring ngajenghok. Anu apal kuring dagang puding, geuning lain waé batur sakelas. Barudak kelas séjén ogé arapaleun. Basa kuring ngaliwat ka kelas dua, réa anu ngageroan kuring tukang puding. Tangtu waé kuring éra. Kuring lumpat ka kelas.
“Héy tukang puding, ka dieu...!” ceuk Salsa ti kelas 2C. “Dagang puding téh atuh tong nyumput.”
Babaturanana sareuri.
“Tukang dagang anu éraan mah enya kitu, lamun aya anu meuli téh kabur!” ceuk anu séjén. Baturna sareuri beuki ramé.
Kuring diuk dina bangku. Cimata mah teu katahan, maseuhan sapu tangan jeung tungtung baju. Koma basa nyaho anu nyebarkeun béja kuring tukang dagang puding téh horéng Kinanti. Naon atuh salah kuring téh ka Kinanti. Bet téga-téga teuing....
Isukna kuring embung deui dagang. Balik sakola kuring ngahadep ka kepala sakola, dipanggil pedah kuring can mayar iuran toilet séhat. Balikna kuring ningali Kinanti keur nungguan mobil jemputanana. Ku kuring disampeurkeun.
“Kinan, naon salah Euis, naha mani téga nyebarkeun béja yén Euis dagang puding?!” ceuk kuring. “Jamuga nya ayeuna mah ka Euis!”
Kinanti molohok. Kuring mah gancang rurusuhan balik. Soréna Kinanti datang ka imah kuring. Kinanti ménta dihampura.
“Kinan mah henteu maksad ngahina atawa ngéra-ngéra Euis,” ceuk Kinanti. “Kinan mah nyaan resep kana puding buatan Euis. Matak Kinan mantuan promosi. Kinan mah teu nyangka Euis bakal éra, komo terus embung dagang. Naha maké éra dagang? Kinan mah ti acan sakola geus biasa dagang.”
Kinanti téh budak juragan warung sangu. Ti leuleutik cenah geus biasa jeung lanceuk-lanceukna dagang di pasar kagét. Pasakan meunang indungna téh didagangkeun ku Kinanti jeung dua urang lanceukna. Sésana dibawa ka warung indungna. Nepi ka ayeuna Kinanti masih miluan dagang. Lantaran warung sanguna aya opat, Kinanti ngiluan ngabantu-bantu di warung sangu anu dikokolakeun ku lanceukna anu geus kuliah. Balik sakola téh Kinanti mah mindeng henteu ka imah, tapi terus ka warung sanguna. Matak manéhna héran, naha kuring bet éra pedah dagang?  
Isukna kuring dagang deui puding. Kinanti mantuan mangjualkeun. Anu biasana saukur payu dua puluh kap, dibantuan ku Kinanti mah béak nepi ka lima puluh kap.
“Puding meunang Ema Euis téh nyaan énak, rasana kerén,” ceuk Kinanti. “Kumaha lamun urang ngaranan waé Dingrén, hartina puding kerén, atawa puding gula arén.”
Ti harita Dingrén jadi populer di sakola kuring. Lantaran sapoé téh leuwih ti saratus kap anu kudu dibawa, kepala sakola ngalarang kuring dagang di kelas. Dingrén téh terusna mah dititipkeun di kantin. Dingrén anu henteu béak sok disimpen dina kulkas, ngarah leuwih awét diasupkeun kana freezer. Lamun rék didagangkeun tinggal disimpen ngarah henteu ngabeku. Ari pék geuning réa anu resep Dingrén beku. Ti harita katelah wé Dingrén beku téh ku sebutan Dingrén Frozen.
Ari Kinanti, ti tamat SMP téh siga anu ngaleungit. Imahna geus ganti anu nyicingan, warung sanguna tutup. Pleng wé teu panggih mangtaun-taun. Basa minggu kamari kuring diwawancara ku acara talkshaw télévisi, kuring téh ngadongéngkeun Dingrén Frozen.
“Kinanti téh lain saukur sobat, tapi anu jadi titik balik kuring,” ceuk kuring. “Hanjakalna, nepi ka ayeuna Kinanti siga anu ngaleungit. Kuring geus néangan ka ditu ka dieu, ngubek dina internét, tapi henteu aya. Anéh ogé nya, jaman tehnologi komunikasi maju ngabelesat, maké hésé néangan sobat. Kuring miharep, lamun aya anu nongton terang dimana Kinanti, tiasa ngontak ka kuring. Kinanti téh kudu apal, usaha kuring sagedé kieu téh ku alpukahna ogé.”
Meureun acara talk-show éta anu nyababkeun Kinanti ngahubungi kuring.
**

Kuring indit sorangan néangan alamat Kinanti. Henteu dibaturan ku salaki, ku Enci, atawa ku barudak. Rarasaan téh asa hayang sorangan. Ngarah laluasa. Ngaleungitna Kinanti téh rarasaan mah aya nanaonna.
Kuring hareugeueun neuteup awéwé kolot, buukna ipis, pipina kemong. Awéwé kolot anu terus nangkeup kuring pageuh pisan.
“Wilujeng Euis, Kinan bungah Euis jadi pengusaha anu suksés,” pokna ngaharéwos.
Kinan téh divonis kangker basa kelas hiji SMU. Kolotna mawa tatamba ka mana-mana. Pengobatan médis nepi ka mancanagara. Pengobatan tradisional mah cenah geus sagala dicoba. Tapi henteu aya anu mempan. Ayeuna mah sagala tatambana téh eureun. Anu diandelkeun tinggal dahareun anu diatur jeung sumanget pikeun ngeusian sésa umur.
“Hirup téh anéh ogé nya, Euis,” ceuk Kinanti bari imut. “Ti kelas hiji SMU Kinan divonis umur ukur bubulanan deui. Tapi anu tipayun ngantunkeun mah kalah Apa sareng Emih. Kinan téh geus ubar-aber tatamba ka ditu ka dieu, tapi asa séhat mah ayeuna sanggeus sagala obat ditinggalkeun. Gusti téh meureun masih méré tugas keur Kinan.”
Kuring henteu réa ngomong. Aya anu nyelek dina tikoro jeung di jero dada. Lamun kuring loba ngomong mah tanwandé bakal bedah jadi ceurik. 
“Da puguh sagala kakayaan Apa sareng Emih dipaké ngabéayaan tatamba, Kinan mah kungsi ngalaman sangsara anu pohora. Mindeng nahan lapar jeung nyeri.” Kinanti ngadongéng bari tara tinggaleun imut. “Pangalaman anu éndah, anu jadi titik balik sangkan Kinan bangkit jeung maranéhna.”
Anu disebut maranéhna téh batur salemburna. Unggal soré Kinanti ngajar maca jeung nulis ka barudak. Isuk-isuk ibu-ibu dialajar popolah kadaharan. Barudak rumaja mah dialajar bisnis. Unggal poé minggu olahan ibu-ibu téh dibawa ku barudak rumaja, didagangkeun di pasar kagét. Ari bangsa kuah-kuéh mah dititipkeun di warung-warung ku barudak rumaja téh.
“Naha henteu muncul dina internét, Kinan?” ceuk kuring. “Jaman ayeuna mah kukumaha ogé lamun hayang leuwih maju kudu ngamangpaatkeun internét.”
“Tadina Kinan alim saha waé apaleun yén Kinan téh kangker, kungsi divonis umur bubulanan deui.” Kinanti neuteup kuring lila pisan. “Tapi moal lila deui ogé Kinan bakal muncul. Kinan kudu mingpin urang dieu pikeun bisnis, nyieuhkeun kasangsaraan hirup urang lembur.”
Kuring nangkeup Kinanti pageuh pisan saacan mulang. Bari jeung gering sakitu parnana, cocoba hirup anu luar biasa, Kinanti masih ngajarkeun jampé hirup pikeun kuring. Salila ieu kuring mah poho kana purwadaksi. Mangtaun-taun hirup sangsara, sanggeus jugala henteu inget ka anu masih sangsara. Dengdem kana kasangsaraan téh lain dengdem ka anu sangsara.
“Euis bakal ka dieu deui, sagancangna,” ceuk kuring ngaharéwos.
Kinanti imut. Sorot teuteupna aya ku sumanget.
****
   


KICAKA JEUNG KICIKI

Dongeng Yus R. Ismail

Mangle no. 2574, 21-27 April 2016

Jaman baheula, aya dua sobat anu layeut pisan. Ti bubudak lamun ulin tara papisah. Lamun anu saurang boga kadaharan, pasti hayang kaasaan ku sobatna. Lamun manggih kasusah, duanana silih tulungan. Ngaranna téh Kicaka jeung Kiciki.
Sanggeus rumaja, Kicaka jeung Kiciki bubuara ka kota karajaan. Kicaka buburuh di warung sangu. Gawéna sagala dicabak. Ti mimiti kukumbah wadah, saksak-siksik, balanja ka pasar, nepi ka ngaladénan anu dalahar. Kicaka saréna di jero warung. Dununganana satujueun, da itung-itung nungguan warung. Ari Kicaka atoh, da puguh bisa ngirit henteu kudu nyéwa kamar.
Kiciki gawé di pabrik tahu. Sarua jeung sobatna, Kiciki ogé gawéna sagala dicabak. Ti mimiti ngakut kacang kedelé, ngumbah, ngeueuman, nutuan, nepi ka ngadonan kana ancak. Unggal poé, Kiciki kakara bisa reureuh sanggeus peuting. Kiciki ogé saréna téh di jero pabrik tahu. Ngampar samak, bantal kucel, disimbut sarung. Najan walurat unggal peuting ogé saré Kiciki téh tibra waé.
Boh Kicaka boh Kiciki dipikanyaah ku dununganana. Najan kitu, dunungan Kicaka henteu bisa ngabantuan basa hiji poé Kicaka unggah baléwatangan. Subuh-subuh basa Kicaka bubuka warung, di teras warung aya mayit ngababatang. Dina sirahna aya tatu dewang anu masih ulawéran getih. Lantaran euweuh saksi ku saha éta mayit ditandasa, nya Kicaka jadi tersangka. Kicaka dibui.
“Kicaka, lantaran euweuh saksi anu ningali yén anjeun henteu salah, nya anjeun ditibanan hukuman gantung,” ceuk hakim. Puguh deui Kicaka leuleus taya tangan pangawasa. Haténa sedih anu taya babandinganana. Cipanon ngalémbéréh maseuhan pipina. Ari kituna, puguh manéhna mah henteu salah nanaon. Anu lalajo di pangadilan sakabéhna jempé. Sakabéhna mangkarunyakeun kana nasib Kicaka.
“Saméméh hukuman gantung dilaksanakeun, naha manéh aya paménta, Kicaka?” ceuk hakim deui.
Kicaka ngahuleng. Naon atuh kahayang sanggeus umur kanyahoan saukur popoéan deui? Tapi ras manéhna inget ka indungna. Indung anu unggal waktu papatah sangkan hirup jujur, daék tutulung ka anu butuh tatalang ka anu susah, gawé anu suhud.
“Pami diwidian mah, abdi hoyong uih heula ka lembur, ngalongok anu jadi indung, nyuuh sujud kana lahunanana,” ceuk Kicaka.
“Sabaraha lila perjalanan ti dieu ka lembur anjeun?” tanya hakim.
“Dua dinten dua wengi nembe dugi ka lembur abdi, atuh uihna ogé sami dua dinten dua wengi. Pasihan wé kasempetan abdi sadinten ngaréncangan pun biang. Janten lima dinten....”
“Anjeun meunang indit ayeuna kénéh, asal aya tandon anu ngaganti. Lamun anjeun cidra jangji, henteu datang deui ka dieu, éta tandon anu bakal ditibanan hukuman gantung. Tapi lamun henteu aya anu sanggup jadi tandon, kahayang anjeun ditolak ku pengadilan.”
Tangtu waé henteu aya anu daék jadi tandon. Tapi sanggeus sababaraha lila, basa hakim ngangkat palu pikeun nutup sidang, aya anu lulumpatan bari gogorowokan yén manéhna sanggup jadi tandon. Atuh ku saréréa pada ngahiap jeung pada méré jalan. Horéng téh Kiciki anu sanggup jadi tandon. Anu lalajo mani surak bakat ku atoh. Harita kénéh Kicaka indit seja ngalongok indungna.
Lima poé anu ditangtukeun cunduk kana waktuna. Hukuman gantung baris dilaksanakeun di alun-alun. Tihang gantungan geus disiapkeun. Kiciki anu jadi tandon geus digiringkeun. Anu lalajo marilu sedih. Ari kituna, Kicaka téh geuning acan datang kénéh waé. Boa enya cidra jangji.
“Kiciki, anjeun kudu ihlas jadi tandon. Bongan jalma anu dipercaya ku anjeun henteu datang, nya anjeun anu baris digantung,” ceuk hakim. Kiciki henteu galideur. Manéhna yakin, sobatna henteu cidra jangji. Anu lalajo mimiti réa anu ngananaha jeung ngajejeléh ka Kicaka.
Tali gantungan mimiti dipasangkeun kana beuheun Kiciki. Hakim tinggal ngitung nepi ka sapuluh saméméh tali dieuradkeun. Keur kitu, ti kajauhan katingali aya anu lulumpatan bari gogorowokan. Horéng Kicaka anu nemonan jangjina. Datang-datang terus ngagabrug ka Kiciki.
“Hampura, Sobat, kuring katelatan. Ti imah mah rurusuhan, tapi di jalan kapegat banjir. Kuring nulungan heula budak anu kabawa caah. Di sisi leuweung ogé manggihan mencek tiselap kana batu. Karunya lamun diantep téh. Bisa paéh éta mencek téh. Anakna narungguan di gigireun mencek anu geus leuleus bangun saredih,” ceuk Kicaki.
“Henteu nanaon, Sobat, da kuring mah percaya ka anjeun. Najan hukuman gantung ditibankeun ka kuring, kuring mah tetep yakin, anjeun téh henteu cidra jangji. Tapi anjeun pasti aya halangan di jalan,” témbal Kiciki.
Ngadangu éta dua sobat, anu lalajo nyarusutan cimata. Atuh hakim ngahuleng sakedapan.
“Salaku hakim, kuring yakin pisan ayeuna, maranéh téh dua jalma anu hadé budi, alus parangi, beresih haté. Ku kituna, pangadilan mutuskeun, Kicaka bébas tina sakabéh hukuman,” ceuk hakim.
Kicaka jeung Kiciki silihtangkeup deui. Anu lalajo surak bakat ku satuju. **

SEPI


SEPI
kalau camar masih mau terbang
mengapa kita begitu kekal di langit kesepian
bertapa bersama karang di bisu batu
kalau merpati masih jinak
lebih baik semadi di hening telaga
membaca ayat-ayat hati ikan kecil
mencari-cari asih yang tersembunyi

agustus 1988

DESEMBER
september oktober nopember....
tak lagi terbaca di pasir pantai
entah ombak mana yang tiba-tiba menghapus
dan kita tak berusaha
mengukir dan mengartikannya kembali
entah kita rasakan kembali angin
januari pebruari maret....


mei 1988

Populer

 
Copyright © 2013. Dongeng YusR.Ismail. All Rights Reserved. Template by Mastemplate. Web Developed by Jendela Seni